Wiedza · Słownik

Słownik pojęć sieci elektroenergetycznych

Najważniejsze skróty i pojęcia z budowy sieci średniego i niskiego napięcia, wyjaśnione krótko i po polsku. Definicje mają charakter poglądowy — w konkretnej inwestycji wiążące są projekt, wymagania operatora i obowiązujące przepisy.

Artykuły

B

Bentonit (płuczka wiertnicza)

Mieszanina wody i glinki bentonitowej, czasem z dodatkami, używana przy przewiertach. Stabilizuje ściany otworu, wynosi urobek, chłodzi i smaruje narzędzia.

D

Dokumentacja powykonawcza

Komplet dokumentów przekazywanych inwestorowi po zakończeniu budowy: projekt z naniesionymi zmianami, protokoły pomiarów, inwentaryzacja geodezyjna, karty materiałowe i deklaracje.

E

Ekran kabla

Metalowa warstwa (najczęściej druty i taśma miedziana) otaczająca izolację kabla SN. Wyrównuje pole elektryczne, odprowadza prądy pojemnościowe i zwarciowe i zapewnia bezpieczeństwo dotykowe.

F

Falownik (inwerter)

Urządzenie przekształcające prąd stały z paneli PV w prąd przemienny o parametrach sieci. W farmach PV realizuje też funkcje wymagane przez operatora, np. regulację mocy biernej.

Farma fotowoltaiczna (PV)

Instalacja złożona z wielu paneli fotowoltaicznych, falowników i stacji transformatorowych, wprowadzająca energię do sieci elektroenergetycznej.

Folia ostrzegawcza

Pas folii układany w wykopie nad kablem. Ostrzega osoby prowadzące późniejsze roboty ziemne przed kablem znajdującym się niżej.

G

GPO (Główny Punkt Odbioru)

Stacja zbiorcza farmy PV lub wiatrowej, w której łączą się linie wewnętrzne źródła i z której energia trafia do sieci operatora. Zwykle mieści rozdzielnicę, zabezpieczenia i układy pomiarowe.

GPZ (Główny Punkt Zasilający)

Stacja elektroenergetyczna transformująca napięcie 110 kV na średnie napięcie. Z GPZ wychodzą linie SN zasilające miasta i obszary wiejskie.

Głowica kablowa

Osprzęt zakończający kabel SN i umożliwiający jego podłączenie do aparatury lub linii napowietrznej. Rozróżnia się głowice wnętrzowe, napowietrzne i konektorowe.

Głowica konektorowa

Ekranowane zakończenie kabla SN w formie wtyku nasuwanego na przepust urządzenia, np. rozdzielnicy w złączu ZKSN lub stacji. Zapewnia zwartą, dotykowo bezpieczną konstrukcję połączenia.

H

HDS

Hydrauliczny dźwig samochodowy zamontowany na pojeździe ciężarowym. Służy do załadunku i rozładunku bębnów kablowych, prefabrykatów i elementów stacji.

I

Inwentaryzacja geodezyjna powykonawcza

Pomiar wykonanej sieci przez geodetę przed zasypaniem lub tuż po ułożeniu kabla. Wynik trafia do państwowego zasobu geodezyjnego i jest podstawą odbioru.

Izolatory

Elementy z porcelany, szkła lub kompozytów, które mocują przewody linii napowietrznej do konstrukcji słupa i izolują je elektrycznie od niej.

K

Kanalizacja kablowa

System rur lub bloków kanałowych ułożonych w ziemi, w których prowadzi się kable. Umożliwia wymianę lub dołożenie kabla bez ponownego rozkopywania terenu.

Kanalizacja światłowodowa

Rury i mikrorury ułożone w ziemi, w które wdmuchuje się lub wciąga kable światłowodowe. Często buduje się ją równolegle z siecią elektroenergetyczną.

Kolizja sieci

Miejsce, w którym istniejąca sieć uzbrojenia koliduje z planowaną inwestycją, np. drogą. Usuwa się ją przez przebudowę (przełożenie) sieci przed rozpoczęciem głównych robót.

L

Linia napowietrzna SN

Linia średniego napięcia z przewodami zawieszonymi na izolatorach na słupach (betonowych, stalowych lub drewnianych). Tańsza w budowie niż kablowa, ale bardziej narażona na warunki atmosferyczne.

Linia napowietrzna z przewodami w osłonie

Linia SN z przewodami pokrytymi warstwą izolacyjną, która ogranicza skutki chwilowego kontaktu z gałęziami. Pozwala na węższy pas wycinki niż linia z przewodami gołymi.

M

Mapa do celów projektowych

Aktualna mapa sytuacyjno-wysokościowa z uzbrojeniem terenu, przygotowana przez geodetę uprawnionego na potrzeby projektu budowlanego.

Mikroinstalacja

Instalacja OZE o mocy zainstalowanej nie większej niż 50 kW, przyłączona do sieci o napięciu niższym niż 110 kV. Przyłącza się ją na uproszczonych zasadach, najczęściej po zgłoszeniu do OSD.

Moc przyłączeniowa

Moc czynna planowana do pobierania lub wprowadzania do sieci, określona w warunkach i umowie o przyłączenie. Od niej zależy m.in. zakres niezbędnej rozbudowy sieci.

Mufa kablowa

Osprzęt służący do połączenia dwóch odcinków kabla (mufa przelotowa) lub kabli różnych typów (mufa przejściowa). Odtwarza izolację, ekran i powłokę kabla w miejscu połączenia.

N

NA2XS(F)2Y

Jednożyłowy kabel SN oznaczony w systemie niemieckim: N – kabel normowy, A – żyła aluminiowa, 2X – izolacja XLPE, S – ekran miedziany, (F) – wzdłużne uszczelnienie ekranu, 2Y – powłoka z polietylenu.

nn (niskie napięcie)

Napięcie do 1 kV. W sieciach dystrybucyjnych to przede wszystkim sieć 0,4 kV (400/230 V), z której zasilani są odbiorcy w domach, gospodarstwach i małych firmach.

O

Ogranicznik przepięć

Aparat chroniący izolację urządzeń przed przepięciami atmosferycznymi i łączeniowymi. Montowany m.in. na słupach z głowicami kablowymi i w stacjach słupowych.

OSD (operator systemu dystrybucyjnego)

Przedsiębiorstwo odpowiedzialne za eksploatację, rozbudowę i przyłączanie do sieci dystrybucyjnej na danym obszarze. To OSD wydaje warunki przyłączenia i odbiera nowe odcinki sieci.

OSP (operator systemu przesyłowego)

Operator sieci przesyłowej najwyższych napięć. W Polsce funkcję tę pełnią Polskie Sieci Elektroenergetyczne (PSE).

Otwór pilotażowy

Pierwszy, sterowany etap przewiertu HDD. Głowica wiercąca z nadajnikiem prowadzona jest po zaprojektowanej trajektorii od punktu wejścia do punktu wyjścia.

OZE (odnawialne źródła energii)

Źródła energii wykorzystujące m.in. promieniowanie słoneczne, wiatr, wodę i biomasę. Farmy PV i wiatrowe przyłącza się najczęściej do sieci SN lub WN.

P

Podsypka i zasypka piaskowa

Warstwy piasku lub odpowiedniego gruntu pod kablem i nad nim. Chronią powłokę przed ostrymi kamieniami i poprawiają odprowadzanie ciepła z kabla.

Pomiary odbiorcze

Zestaw badań wykonywanych po zakończeniu budowy linii lub stacji, m.in. pomiar rezystancji izolacji, sprawdzenie ciągłości żył i ekranów, próby napięciowe i pomiar uziemień. Protokoły stanowią część dokumentacji odbiorowej.

Projekt organizacji ruchu

Dokument określający oznakowanie i sposób prowadzenia ruchu na czas robót w pasie drogowym. Wymaga zatwierdzenia przez właściwy organ zarządzający ruchem.

Przecisk

Bezwykopowa metoda przeprowadzania rury na krótkim odcinku, zwykle na prostej linii między dwiema komorami, np. za pomocą przebijaka pneumatycznego lub przecisku hydraulicznego. W odróżnieniu od HDD nie pozwala na sterowanie trajektorią w trakcie pracy.

Przekrój żyły

Pole przekroju poprzecznego żyły przewodzącej w mm². W zapisie 1×150/25 mm² pierwsza liczba oznacza przekrój żyły roboczej, a druga – przekrój ekranu.

Przewiert sterowany (HDD)

Bezwykopowa metoda układania rur pod przeszkodami: najpierw wykonuje się sterowany otwór pilotażowy, potem go poszerza i przeciąga rury osłonowe. Stosowana pod drogami, torami, ciekami i w terenie zadrzewionym.

Przyłącze

Odcinek sieci łączący urządzenia podmiotu przyłączanego z siecią operatora, np. kabel SN od istniejącej linii do złącza ZKSN farmy PV.

Próba napięciowa

Badanie, w którym izolację kabla lub powłoki poddaje się przez określony czas podwyższonemu napięciu probierczemu. Pozwala wykryć wady montażu lub uszkodzenia powstałe przy układaniu.

R

Rezystancja izolacji

Opór elektryczny izolacji mierzony induktorem lub miernikiem izolacji. Bardzo niska wartość wskazuje na zawilgocenie lub uszkodzenie kabla czy osprzętu.

Rozdzielnica nn

Część stacji transformatorowej lub złącza, z której wyprowadzane są obwody niskiego napięcia, zabezpieczone najczęściej rozłącznikami bezpiecznikowymi.

Rozdzielnica SN

Zespół pól z aparaturą łączeniową, zabezpieczeniową i pomiarową średniego napięcia. W stacjach i złączach stosuje się m.in. rozdzielnice kompaktowe w izolacji gazowej lub powietrznej.

Rozwiertak (poszerzacz)

Narzędzie przeciągane przez otwór pilotażowy w celu jego powiększenia do średnicy umożliwiającej wciągnięcie rur osłonowych.

Rozłącznik

Łącznik zdolny do załączania i wyłączania prądów roboczych. W połączeniu z bezpiecznikami chroni np. transformator w stacji SN/nn.

RS (rozdzielnia sieciowa)

Stacja rozdzielcza SN bez transformacji z WN, w której łączy się i rozdziela kilka linii średniego napięcia. Pozwala sekcjonować sieć i zasilać odbiorców z różnych kierunków.

Rura osłonowa

Rura (najczęściej z PE lub PVC) chroniąca kabel w miejscach narażonych na uszkodzenia mechaniczne: pod drogami, przy skrzyżowaniach z innym uzbrojeniem, w przewiertach i przepustach.

S

Sadź

Osad lodu i szronu narastający na przewodach linii napowietrznych przy określonych warunkach pogodowych. Zwiększa obciążenie przewodów i słupów i bywa przyczyną awarii.

SAIDI i SAIFI

Wskaźniki niezawodności dostaw energii: SAIDI opisuje średni łączny czas przerw na odbiorcę w roku, SAIFI – średnią liczbę przerw. Wpływają na ocenę jakości pracy operatorów.

Skablowanie

Zastąpienie odcinka linii napowietrznej linią kablową ułożoną w ziemi, zwykle z późniejszym demontażem słupów i przewodów. Operatorzy stosują je, by ograniczyć awarie spowodowane pogodą i drzewami.

SN (średnie napięcie)

Napięcie powyżej 1 kV i poniżej 110 kV. W polskich sieciach dystrybucyjnych najczęściej spotyka się linie SN 15 kV i 20 kV, rzadziej 6, 10 lub 30 kV.

Stacja kontenerowa (kompaktowa)

Prefabrykowana stacja SN/nn w obudowie betonowej lub metalowej, dostarczana na budowę jako gotowy moduł. Może być obsługiwana z zewnątrz lub mieć korytarz obsługi wewnątrz.

Stacja słupowa

Stacja SN/nn z transformatorem zawieszonym na konstrukcji słupowej, zasilana z linii napowietrznej. Stosowana głównie na terenach wiejskich do zasilania mniejszych grup odbiorców.

Stacja transformatorowa SN/nn

Obiekt, w którym transformator obniża średnie napięcie do 0,4 kV. Zawiera zwykle rozdzielnicę SN, transformator i rozdzielnicę nn z zabezpieczeniami obwodów odbiorczych.

Słup krańcowy (kablowy)

Słup linii napowietrznej, na którym linia przechodzi w kablową. Montuje się na nim głowice napowietrzne, ograniczniki przepięć i często odłącznik lub rozłącznik.

Służebność przesyłu

Prawo obciążające nieruchomość na rzecz przedsiębiorcy przesyłowego, pozwalające mu korzystać z gruntu w zakresie potrzebnym do budowy i eksploatacji sieci.

T

Telemechanika

System zdalnego sterowania i nadzoru aparatów w sieci, np. rozłączników w złączach ZKSN czy stacjach. Pozwala operatorowi szybciej lokalizować awarie i przełączać zasilanie.

Transformator SN/nn

Urządzenie obniżające napięcie z poziomu SN do 0,4 kV. W sieciach dystrybucyjnych dominują transformatory olejowe w wykonaniu hermetycznym, w niektórych zastosowaniach stosuje się transformatory suche.

U

Umowa o przyłączenie

Umowa między OSD a podmiotem przyłączanym zawierana na podstawie warunków przyłączenia. Określa zakres prac po obu stronach, terminy i opłatę za przyłączenie.

URE (Urząd Regulacji Energetyki)

Organ regulacyjny sektora energetycznego. Zatwierdza m.in. taryfy operatorów, wydaje koncesje i nadzoruje jakość usług dystrybucyjnych.

Uziemienie

Połączenie elementów instalacji z ziemią przez uziomy. Zapewnia ochronę przeciwporażeniową i poprawne działanie zabezpieczeń; jego rezystancję sprawdza się pomiarami.

W

Warunki przyłączenia

Dokument wydawany przez OSD na wniosek podmiotu przyłączanego. Określa miejsce i sposób przyłączenia do sieci, parametry techniczne oraz wymagania wobec przyłączanej instalacji.

Wciągarka kablowa

Maszyna do mechanicznego przeciągania kabli w rurach lub wykopach z kontrolą siły uciągu, by nie przekroczyć dopuszczalnych naprężeń kabla.

WN (wysokie napięcie)

W polskiej praktyce dystrybucyjnej napięcie 110 kV. Linie WN łączą stacje GPZ i stanowią najwyższy poziom napięcia w sieciach operatorów dystrybucyjnych.

X

XLPE (polietylen usieciowany)

Materiał izolacyjny współczesnych kabli SN i WN. Dobrze znosi wysoką temperaturę pracy żyły i ma niskie straty dielektryczne.

XRUHAKXS

Jednożyłowy kabel średniego napięcia w polskim systemie oznaczeń: żyła aluminiowa, izolacja z polietylenu usieciowanego (XLPE), ekran z drutów miedzianych, uszczelnienie wzdłużne i powłoka polietylenowa. Stosowany powszechnie w liniach SN 15 i 20 kV.

Y

YAKXS

Kabel elektroenergetyczny niskiego napięcia z żyłami aluminiowymi, izolacją z PVC i powłoką z polietylenu. Często stosowany w sieciach kablowych nn układanych w ziemi.

YAKY

Kabel nn z żyłami aluminiowymi, izolacją i powłoką z polwinitu (PVC). Klasyczny typ kabla w sieciach i przyłączach niskiego napięcia.

Z

Zajęcie pasa drogowego

Zgoda zarządcy drogi na prowadzenie robót lub umieszczenie urządzeń w pasie drogowym, zwykle odpłatna i ograniczona w czasie.

ZK (złącze kablowe nn)

Szafka niskiego napięcia z zabezpieczeniami, w której kończy się sieć OSD i zaczyna instalacja odbiorcy lub z której wyprowadza się dalsze obwody nn. Oznaczenia typu, np. ZK1x-1P, opisują układ i liczbę pól.

ZKSN (złącze kablowe średniego napięcia)

Wolnostojąca szafa z aparaturą łączeniową SN, w której łączy się odcinki linii kablowych SN, wyprowadza odgałęzienia lub przyłącza odbiorcę czy źródło. Złącze ma zwykle kilka pól, np. dwa liniowe i jedno odgałęźne.

ZUD / narada koordynacyjna

Uzgodnienie usytuowania projektowanych sieci uzbrojenia terenu, prowadzone przez starostę (w niektórych miastach przez prezydenta miasta) w formie narady koordynacyjnej. Pozwala uniknąć kolizji z innymi sieciami; szczegółowy tryb zależy od obowiązujących przepisów i praktyki danego urzędu.

Zobacz także

Potrzebujesz wykonawcy sieci SN lub nn?

Wyślij projekt lub opis zakresu — odpowiemy z wyceną i proponowanym harmonogramem.

Zapytanie ofertowe +48 795 216 920